|
Raşitizm denince genellikle, yetersiz
kalsiyum depolanmasına bağlı olarak kemiklerde çeşitli
şekil bozukluklarının ortaya çıkması anlaşılır.
Ancak, D vitamini yetersizliği raşitizmden
ibaret değildir. D vitamini yetersizliğinde aktif raşitizm
bulguları olmasa bile bu yetersizliğin olumsuz sonuçları
oluşmaktadır. Raşitizm buz dağının görünen kısmı iken,
buzdağının görünmeyen kısmında birçok sağlık problemi ile
özellikle 5 yaş altı çocuklarda, gebelik çağındaki
kadınlarda D vitamini yetersizliğine bağlı problemler
karşımıza çıkmaktadır.
 D
vitaminin vücudumuzda, kalsiyum dengesinin sağlanması,
kemik ve kas sağlığının korunması gibi çok önemli
fonksiyonları vardır.
D vitaminin ana kaynağı güneş ısınlarının
etkisiyle derideki üretimdir. D vitamini çok az sayıda
besinde bulunmaktadır. Balık, karaciğer, süt, tereyağı,
hububat D vitamininden zengindir.
Raşitizmin nedenleri:
Süt çocukluğu döneminde; beslenmenin
yetersiz olması, D vitamini takviyesinin yapılmaması ve
yeterli güneş ışığı alınmaması nedeniyle daha sıktır.
Gelişmiş ülkelerde sorun olmaktan çıkan
raşitizm daha çok gelişmekte olan ülkelerde görülüyor. İlk
altı ay boyunca; anne sütü alamayıp inek sütü ile beslenmek
zorunda kalan ve yeterli vitamin takviyesi yapılmayan,
kundaklanan ve hiç güneşe çıkarılmayan bebekler bu sorunla
daha çok karşılaşıyor.
Anne sütündeki D vitamini iyi emildiği
halde 6.aydan sonra yetersiz kalabilir. Bu nedenle 6.aydan
sonra da sadece anne sütüyle beslenen ve vitamin verilmeyen
bebeklerde de raşitizm görülebilir. Anne sütü ile beslenen
bebeklere D vitamini takviyesi ile bu hastalığın önlenmesi
ise mümkün. 6.aydan itibaren yeterli ek gıda alan veya mama
ile beslenen bebeklerde ise takviye gerekmez.
Diğer yandan, raşitizm güneşli günlerin
daha az olduğu bölgelerde daha sık görülüyor. Örneğin
ülkemizde de yılın önemli bölümünü kar altında geçiren Doğu
Anadolu Bölgesi’nde, vücuda D vitamini sağlayan güneşli
havanın az olması ve bölge insanının güneşten az
yararlanması raşitizme yol açıyor.
Diğer nedenler; Raşitizme D vitamini
eksikliği dışında, karaciğer-böbrek hastalıkları ve doğumsal
bazı metabolik hastalıklar, kistik fibroz ve çölyak gibi
bağırsaktan emilimin iyi olmadığı hastalıklar sebep
olabilir.
Anne adayının hamileliği boyunca yeterli D
vitamini depolarına sahip olmaması ve bebeğin anne karnında
yeterli D vitamini alamaması ise hastalığın, doğumdan
itibaren görülmesine yol açıyor. Özellikle kış dönemindeki
hamileliklerde vitamin desteği yapılmaması bebeklerin
yetersiz D vitamini deposu ile doğmasına neden oluyor. Bu
durumda doğumdan sonra sadece anne sütü ile beslenmeleri
bile bebeklerin D vitamini yetersizliği sorunu ile
karşılaşmasını önlemeye yetmiyor.
Raşitizm belirtileri:Bu bebeklerde,
huzursuzluk, baş terlemesi, kaslarda gevşeklik, geç oturma,
geç emekleme-geç yürüme, geç diş çıkarma ve bıngıldağın
geç kapanması gibi belirtiler gözlenebilir.
Ayrıca raşitizm hastası bebeklerin el ve
ayak bilekleri normalden daha geniş, alınları daha geniş ve
belirgin, kafa kemikleri ise yumuşak olur. Göğüslerinde
tespih taneleri gibi şişlikler beliriyor. Yatış pozisyonuna
bağlı olarak şekil bozuklukları ortaya çıkabilir. İleri
raşitizmde, bebeğin başı, yanlardan iki elle tutulup,
parmaklarla bastırıldığı zaman, ping- pong topu gibi içeriye
çöker. Göğüs kemiklerindeki yumuşaklığa bağlı olarak
kaburgaların diyafram kaslarına birleşme yerlerinde çukurluk
oluşabilir.
Erken teşhisin önemi
Raşitizm; büyüyen kemiklerin hastalığı
olduğundan, süt çocuğu döneminde önce baş, sonra göğüs
kafesi ve en sonunda kol ve özellikle bacaklarda şekil
bozuklukları ortaya çıkıyor. Bu bebeklerin karınları şiş(
kurbağa karnı ) olduğu gibi ve fıtık da gelişebilir.
Raşitizm eğer erken bir dönemde teşhis
edilip tedavi edilmezse bebeğin büyümesi yavaşlıyor,
Yürümeye başladıktan sonra bacaklarındaki O veya X
şeklindeki bozukluklar (çarpık bacak) belirginleşiyor. Bu
arada, söz konusu tüm bu belirtilerin sadece raşitizmde
görülmediğini de hatırlatmak gerekir. Ayırıcı tanı için
laboratuar ve radyolojik tetkikler gerekir.
Raşitizm, klinik belirtiler görüldükten
sonra, radyolojik ve laboratuar tetkikleri ile teşhis
edilir. Sorun D vitamini eksikliği ise kolayca tedavi
edilir. Çocuğa 2-3 ay süre ile günlük ihtiyacın 5-10 misli
D vitamini veriliyor. Ağızdan tedavi çoğunlukla başarılı
sonuç verir.
Eğer kalsiyum eksikliğine bağlı belirtiler
varsa ve kanda kalsiyum düşükse, D vitaminine ek olarak
kalsiyum takviyesi de gerekir. Doktorunuzun tavsiyesi
dışında yüksek dozda D vitamini tedavilerinin zararlı
sonuçlar doğuracağını ise unutmamak gerekiyor. Değişik
nedenlere bağlı olan ve D vitamini tedavisine direnç
gösteren hastalar, önce teşhisi konup ona göre tedavi
edilmelidir.
Bebeği raşitizmden koruma;
Bebeği raşitizmden korumak için, ilk altı
ay sadece anne sütü ile beslemek koruyucu önlemlerin başında
geliyor.
Günde 20 dakika, bebeğin yüzünü,el ve
ayaklarını güneşe göstermek, günlük D vitamini ihtiyacını
karşılar. D vitamini yapımını sağlayan ultraviyole ışınları,
camdan geçemediği için bebeğin dışarıda güneşlemesi gerekir.
Diğer yandan, küçük yaşlarda, uzun süre
güneşte kalmanın ileriki yıllarda önemli deri hastalıklarına
yol açabileceğini ve bebekler için uygun olmadığını da
bilmek gerekiyor.Bunun için bebeğin sabah-akşam güneş
ışıklarının dik gelmediği saatlerde (sabah 10’a kadar ve
akşam 4’ten sonra) 10’ardakika güneşlenmesi yeterli.
Koruma hamilelikte başlamalıdır.Son
yıllarda hamileler ve doğurganlık yaşındaki kadınlarda %
80’e varan oranlarda D vitamini yetersizliği bildiriliyor.
Hamile kalmadan önce annenin alacağı bazı önlemler ise
bebeği raşitizmden korumada etkili oluyor. Örneğin;
hamilelik boyunca uygun dozda alınan vitaminler, D
vitamininden zengin balık, süt ürünleri, yumurta gibi
gıdalarla beslenmek ve idrarla kalsiyum kaybına sebep olan,
gazoz ve kolalı içeceklerden kaçınmak bebeği raşitizmden
koruyor. Ayrıca hamilelik kış aylarına denk geliyorsa ya da
anne adayı gün boyu güneş ışığı almasını engelleyen bir işte
çalışıyorsa ne yapıp edip, günde en az yarım saat
güneşlenmeyi alışkanlık haline getirmesi gerekiyor. Çünkü
anne adayına ne kadar D vitamini takviyesi yapılırsa
yapılsın bu vitaminler ancak güneş ışığı sayesinde
kullanılabiliyor.
Ülkemizde D vitamini yetersizliği risk
faktörleri:
-
Anne adaylarının hamilelik sürelerinin
büyük bir kısmını ev içinde geçirmeleri ve güneş
ışığından yeterince faydalanmamaları,
-
Hamilelik süresince kalsiyum ve D
vitamininden zengin besinlerin yeterince tüketilmemesi,
-
Hamileliğin büyük bölümünün ve doğum
sonrası ilk ayların güneşli gün sayısının belirgin
ölçüde azaldığı kış aylarına denk gelmesi,
-
İlk aylarda bebeklerin ev içinde
bakılması,
-
Kalsiyumdan zengin ek besinlere uygun
zamanda, uygun miktarda ve uygun şekilde geçilmemesi,
-
Annelerin bebeklerini düzenli güneşe
çıkarma alışkanlıklarının olmaması
|
