|
 Anne
karnındaki bebeğin alyuvarları farklıdır. Bu alyuvarların
içerdikleri hemoglobin çeşidi, fetal hemoglobindir. (HbF)Yenidoğan bebeğin, anne karnındaki alyuvarlardan farklı
alyuvarlara ihtiyacı vardır. Onun için doğar doğmaz bebeğin
kanındaki alyuvarlar hızla yıkılmaya başlar ve yerine yeni
hemoglobin (HbA) içeren alyuvarlar yapılır. Ancak, yıkılan
alyuvarlardan bol miktarda sarılık maddesi(biluribin)
üretilir.Normalde biluribin karaciğerde işlenerek vücuttan
atılacak hale getirilir. Bu kadar fazla üretilen biluribin
bebeğin karaciğer kapasitesini aşar ve bebeğin kanında ve
dokularında birikmeye başlar ve fizyolojik sarılık ortaya
çıkar.
Diğer yandan yenidoğan bebekte, kan yapım
hızı anne karnındakine göre oldukça yavaştır. Doğumu izleyen
ilk birkaç gün içinde hemoglobin ve alyuvar yapım hızı
süratle düşer. Kan yapım hızının düşük, ve alyuvarların
yaşam süresinin kısmen kısa oluşu sonucu yaklaşık ikinci
ayda hemoglobin değerleri en düşük düzeye ulaşır. (ortalama
% 11 gr) bundan sonra yapım hızı artarak üçüncü ayda tekrar
yükselir.
Çocuklarda yaşa göre normal ortalama
kan değerleri:
-----------------------------------------------
Yaş Hemoglobin Hemotokrit
(gr/dl)
(%)
-----------------------------------------------
kordon kanı
16.8 55
1.gün
18.4 58
1.hafta
17 53
2.hafta
16.8 50
2.ay
13.3 38.9
3.ay
12.5 37
4.ay
12.4 36.5
6.ay
12.3 36.2
8.ay
12.1 35.8
10.ay
11.9 35.5
1 yaş 11.6
35.2
2 yaş 11.7
35.5
4 yaş 12.6
37.1
6 yaş 12.7
37.9
8 yaş 12.9
38.9
10-12 yaş
13 39
Erişkin
Erkek
16 47
Kadın
14 42
 Dünya
Sağlık Örgütü'nün verilerine göre demir eksikliği dünyada en
sık rastlanan beslenme sorunudur. Demir eksikliğinin
fiziksel, davranış, psikolojik ve zeka gelişimi üzerine
olumsuz etkileri vardır.
Dünya nüfusunun yarısı demir eksikliğinden
etkilenmiştir. Dörtte birinde demir eksikliğine bağlı
kansızlık sorunu vardır. Ülkemiz 0-1 yaş çocuklarının
yarısında, okul çocuklarının üçte birine demir eksikliğine
bağlı kansızlık görülmektedir. Gebe ve loğusalık dönemindeki
kadınlarımızdın yarısından fazlasında demir eksikliği ve
kansızlık sorunu bulunmaktadır.
Besinlerle yeterli demir ihtiyacının
karşılanmaması, hızlı büyüme dönemlerinde artan demir
ihtiyacı (süt çocukluğu, ergenlik dönemi), gebelik döneminde
artan demir gereksinimi, sindirim sisteminde e milim ile
ilgili sorunlar demir eksikliğinin başlıca nedenleridir.
Hemoglobin yapımı için yeterli demir
bulunmayışıyla ortaya çıkan anemi süt çocukluğu ve çocukluk
çağında en sık görülen kan hastalığıdır. Yenidoğan bebeğin
vücudunda yaklaşık 0.5 gram, erişkinin vücudunda ise 5 gram
demir mevcuttur. Aradaki 4.5 gramlık farkı kapatmak için
hayatın ilk 15 yılında her gün ortalama 0.8 mg demir emilimi
gerektirir. Bu büyüme gereksinimine ek olarak günlük demir
kaybını karşılamak üzere az bir miktar daha alınmalıdır.
Böylece çocukluk çağında her gün 0.8-1.5 mg demir emilmeli,
diyetteki demirlerin yaklaşık % 10’u emildiği için günlük
diyet 8-15 gr demir içermelidir.
Yenidoğanda demirin büyük kısmı
alyuvarların içindeki hemoglobinin yapısında bulunur.
Doğumda bebeğin vücudundaki toplam demir miktarı ortalama 75
mg/kg’dır. Erken doğmuş bebeklerde, düşük doğum tartısıyla
doğmuş bebeklerde demir depoları azdır.
İlk iki-üç ayda yenidoğanın yüksek
hemoglobin düzeyleri hızla azalırken, açığa çıkan demir
depolarda toplanır. Zamanında doğan sağlıklı bebeklerde
depolardaki demir ilk 5-6 ay kan yapımı için yeterlidir.
Bebeklerin doğum ağırlığı yaklaşık iki katına çıktığı zaman
artık demir depoları tükenmiştir. Düşük doğum ağırlığı ile
doğmuş olan bebeklerde depolar daha da erken tükenir ve
diyetteki demir büyük önem kazanır. Yenidoğan ve süt
çocuğunun temel besini anne sütüdür. Anne sütünün önemli
bir üstünlüğü vardır. Çünkü içinde bulunan demirin % 50’si
emilir. Anne sütündeki demir miktarı 0.5-1.5 mg/lt. dir.
Annesinden bir litre süt emen bir çocuk günde 0.8 mg emilen
demire sahip olur. Altıncı aydan itibaren ek gıda ile
beslenmeyen çocuklara demir verilmesi uygundur. Demir
eksikliğinin en sık görüldüğü dönem hayatın 6-24. ayları
arasıdır.
Solukluk önemli bir tanı kriteridir.
Anemi, uzun vadede beynin algılama
fonksiyonunu, öğrenmeyi ve zekayı olumsuz yönde
etkiler.Ergenlik yaşındaki çocuklarda demir eksikliği;
dikkatsizlik, konsantrasyon güçlüğü, okulda başarısızlık
nedeni olabilir.
Baş dönmesi, baş ağrısı, solukluk, kırılgan
ve düz tırnaklar, iştahsızlık, çarpıntı başlıca
bulgularıdır. Durgunluk, sinirlilik, sık enfeksiyonlar
rastlanan diğer belirtilerdir.
Süt çocukları ilk 6 ay tek başına anne
sütü ile beslenmelidir. Daha sonraki aylarda bebek
yeterince ek besini kabul etmiyorsa ve sadece süt
ağırlıklı besleniyorsa 1mg/kg/gün demir verilmelidir. Altı
aylıktan sonra ek besinler verilmeye başlanmalı bu besinler
içinde yumurta, karaciğer, et, yeşil sebze,meyve gibi
demirden zengin yiyecekler bulunmalıdır. Mümkünse demirle
zenginleştirilmiş hazır unlu mamalar verilebilir. Günümüzde
artık her markette bu mamalar satılmaktadır ve eskiye göre
oldukça ucuzlamıştır. Çocuğun diyetinde demir emilimini
kolaylaştıran limon, portakal, domates gibi C vitamininden
zengin besinler de bulunmalı, demir emilimini azaltan çay
verilmemelidir.
Uygun beslenmesi konusunda kuşku duyulan
iştahsızlık, ağırlık artışında yetersizlik saptanan süt
çocuğuna 1 mg/kg/gün demir verilmelidir.
Erken ya da düşük doğum ağırlıklı olarak
doğmuş bebeklere koruyucu olarak 2-4 mg/kg/gün demir
verilmesi gerekir.
|
