|
Ergenlik dönemi fırtınalı bir
dönemdir. Genç adam veya genç bayan bu zamana
kadar görmediği bir biçimde değişmeye başlar.
Vücudu hantal bir şekilde değişir. Bu durum
kızlarda daha belirgindir. Genç bayanlar derhal
önlem almak ve vücutlarını mankenlere benzetmek
isterler. Çoğu kez diyet rejimlerine
başvururlar.Halbuki ergenlik döneminde vücudun
gelişmesi için ilave enerji ve proteine ihtiyacı
vardır.
Bu yaşlarda bağımsızlık isteği, arkadaş etkisi ev dışında ve ayaküstü yemek yeme
alışkanlığının artmasına neden olur.
Ergenlik yaşındakiler
genellikle okul yemeklerini tercih etmezler,
bunun yerine okul kantininden ya da okul
çevresinden satın aldıkları besin değeri düşük
yiyeceklerle yetinirler.
Anne ve babalar bu
dönemde çocuklarının neler yediğini çoğu zaman
kontrol edemezler.
Bütün bunların sonucunda
demir ve kalsiyum başta olmak üzere çinko ve folat gibi vücutta yapılamayan mineraller de
alınamaz
Ergenlerde beslenme
Ergenlik döneminde gelişme o kadar yoğundur ki,
yetişkinlikteki kilonun yüzde 50'si, boyun yüzde
20'si ve kemiklerin yüzde 50'si bu zaman
diliminde kazanılır.
Kalori ile protein ihtiyacı en
yüksek seviyededir. Ergenlik sırasındaki doğal
değişiklikler ve bedenin büyüme yolunda çok
hızlı bir hamle içinde olması, değişen beslenme
ihtiyaçlarının temelini oluşturur.
Vücut
büyüklüğünün matematiksel artışının ötesinde,
orantısal olarak yeni bir şekillenme de dikkati
çeker. İç organlar büyürken, vücudun yağ
dağılımı değişir; kızlarda bel incelir, kalçalar
genişler, erkeklerde kas kitlesi ve yapısı
yetişkinlerinkine benzemeye başlar. Kızlarda en
hızlı büyüme 10-13 yaşları arasında, erkeklerde
ise bundan iki yıl sonra, 12-15 yaşları arasında
görülür. Her iki cins de bu dönemde hızla
büyümelerine rağmen, cinsler arasında farklı
eğilimler de göze çarpmaktadır. Bu dönemde
erkekler daha hızlı ve daha fazla ağırlık
kazanır ve kemikleri daha uzun süre uzamaya
devam ederken, kızlar vücutlarında oransal
olarak daha fazla yağ depolar. Her iki cins
arasında beslenme ihtiyaçlarındaki farklılık
buradan kaynaklanır.
Artmış fiziksel aktivite ve
kötü beslenme alışkanlıkları ile araya giren
adet görme gibi etkenler ergenlerde beslenme
bozukluğu riskine zemin hazırlar.
Ergenlik döneminde, günde 15-25
gram lif
gereklidir. Bunun için günde 5-6 dilim
ekmek, 4-5 porsiyon sebze ve meyve, haftada 2
porsiyon baklagillerden tüketilmesi gerekir.
Bu yaşlar kemik ve kas
gelişiminin en hızlı olduğu yıllardır. Erişkin
kemik kalsiyumunun % 50'sinden fazlası ergenlik
döneminde depolanır ve kemik kalsiyum içeriği
tepe noktasına 30 yaşında ulaşır. Ergenlik
döneminde kalsiyumun yetersiz alımı ileri
yaşlarda kemik boşalımı tehlikesini
artırmaktadır. Bu dönemde günlük kalsiyum
gereksinimi 1200-1400 mg olarak
bildirilmektedir. Bu yaşlarda kalsiyumun
emilimini engelleyen karbonatlı içeceklerin de
çok tüketildiği ve bir su bardağı sütte 200 mg
kalsiyum bulunduğu göz önüne alınırsa bu yaş
grubu çocukların kalsiyum gereksinimlerini
karşılamak için günde 6-7 bardak süt ya da süt
ürünü tüketmeleri gerekmektedir. Bir bardak
sütün içindeki kalsiyumun bir kibrit kutusu
peynir ya da bir bardak yoğurtta da bulunduğu
göz önüne alınarak kalsiyum gereksinimi için süt
ürünleri farklı biçimlerde kullanılabilir. Bu
dönemde kilo sorunu olanlarda yağsız ya da yarım
yağlı süt tüketimi önerilebilir.
Menstrüasyon ile kan kaybı
sonucu genç kızlarda demir eksikliğine bağlı
anemi sık görülmektedir. Genç kızların,
proteinli besinleri ve özellikle demir emilimini
de artıracak biçimde taze meyve ve sebzelerle
birlikte düzenli olarak tüketmeleri, yemeklerle
birlikte ya da yemeklerden hemen sonra çay
içmekten kaçınmaları, demir eksikliğinin
önlenmesi açısından önemlidir. Sabah
kahvaltısında 1 yumurta, öğle öğününde 1
porsiyon etli sebze yemeği ve akşam 1 porsiyon
kuru baklagil ile günlük demir gereksinimi
karşılanabilir. Haftada 2 kez 1-2 kâse kuru
yemiş ve kuru meyve de demir gereksinimini
destekler. Bitkisel kaynaklardaki demir
emiliminin düşük olması nedeniyle bu besinlerin
mandalina, portakal, domates, sivri biber gibi C
vitamininden zengin besinlerle birlikte yenmesi
önerilir.
Ergenlik döneminde beslenme
soranlarının önlenmesi için öğretmenlere,
antrenörlere yönelik beslenme eğitimi
yapılmasının önemli olduğu belirtilmektedir.
Ergenlerin sağlıklı beslenme
alışkanlığı kazanmaları için erişkinlerin iyi
örnek olmaları ve ergenin kendine güvenen, öz
değeri yüksek birey olarak yetiştirilmesi,
böylece kolay arkadaş etkisi altında
kalmamasının sağlanması önemlidir.
Ergenlik yaşlarında
sağlıklı beslenme için 8 öneri
-
Yemekten zevk alın
-
Farklı cins besinler
tüketin
-
Sağlıklı bir kiloda
kalabilecek miktarda yiyin
-
Unlu ve lifli besinlerden
bolca yiyin
-
Aşırı yağlı yemeyin, yağ
olarak zeytinyağını tercih edin
-
Şekerli besinleri çok sık
tüketmeyin
-
Besinlerinizin vitamin ve
mineral içeriğini kontrol edin
-
Alkolden kesinlikle kaçının
|